हिमालले चिनाएको निम्स दाई हिमालमै अस्ताए

नेपालमा जन्मिए, ब्रिटिश सेनामा चम्किए, विश्व पर्वतारोहणमा इतिहास रचेका निर्मल ‘निम्सदाइ’ पुर्जाको दुःखद अवसान

१७ साउन, काठमाडौं। विश्व पर्वतारोहण जगतले आफ्ना एक असाधारण कीर्तिमानी व्यक्तित्व गुमाएको छ। पाकिस्तानको काराकोरम हिमशृङ्खलामा अवस्थित ८,०५१ मिटर अग्लो ब्रड पिक हिमालमा आएको भीषण हिमपहिरोमा परी विश्वप्रसिद्ध पर्वतारोही निर्मल “निम्सदाइ” पुर्जाको निधन भएको पुष्टि भएको छ। उहाँसहित अन्य नौ जना आरोहीको पनि उक्त दुर्घटनामा मृत्यु भएको उद्धार निकाय र उहाँको कम्पनी Elite Exped ले पुष्टि गरेका छन्। खराब मौसम, उच्च हिमाली जोखिम र कठिन भूगोलका कारण उद्धार कार्य निकै चुनौतीपूर्ण बनेको थियो।

निर्मल पुर्जाको जन्म सन् १९८३ जुलाई २५ मा नेपालको म्याग्दी जिल्ला, दाना गाउँमा भएको थियो। मगर समुदायमा जन्मिएका उहाँ सामान्य परिवारबाट उठेर विश्व पर्वतारोहणको सर्वोच्च उचाइमा पुग्नुभएको थियो। बाल्यकाल नेपालमै बिताएपछि उहाँको परिवार बेलायतसँग जोडियो र युवावस्थामा उहाँले आफ्नो जीवनको नयाँ अध्याय सैनिक सेवाबाट प्रारम्भ गर्नुभयो।

ब्रिटिश गोर्खाबाट विशेष फौजसम्म

निर्मल पुर्जा ब्रिटिश सेनाको ब्रिगेड अफ गोर्खाज (Brigade of Gurkhas) मा भर्ती हुनुभयो। कठिन सैनिक तालिम र उत्कृष्ट कार्यसम्पादनका आधारमा उहाँ पछि बेलायतको सबैभन्दा प्रतिष्ठित विशेष सैन्य इकाइ स्पेशल बोट सर्भिस (Special Boat Service–SBS) मा छनोट हुनुभयो। एसबीएसमा सेवा गर्ने गोर्खा सैनिकको संख्या अत्यन्त सीमित हुने भएकाले यो उपलब्धिलाई असाधारण मानिन्छ। सैनिक जीवनले उहाँमा अनुशासन, सहनशीलता र असम्भवलाई सम्भव बनाउने आत्मविश्वास विकास गरायो, जुन गुण पछि पर्वतारोहणमा उहाँको सबैभन्दा ठूलो शक्ति बन्यो।

बेलायती नागरिकता, तर नेपाली पहिचानप्रतिको निरन्तर गर्व

ब्रिटिश सेनामा लामो सेवा गरेपछि उहाँले बेलायती नागरिकता प्राप्त गर्नुभयो। त्यसपछि अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले उहाँलाई प्रायः नेपालमा जन्मिएका बेलायती पर्वतारोही (Nepal-born British mountaineer) वा ब्रिटिश–नेपाली पर्वतारोहीका रूपमा चिनाउन थाले।

यद्यपि नागरिकता परिवर्तन भए पनि उहाँले आफ्नो नेपाली मूल र पहिचानलाई कहिल्यै बिर्सनुभएन। नेपालको संविधानले व्यवस्था गरेको प्रावधानअनुसार उहाँले सन् २०२३ मा गैरआवासीय नेपाली (एनआरएन) नागरिकता समेत प्राप्त गर्नुभयो। यसलाई उहाँले आफ्नो जन्मभूमिप्रतिको भावनात्मक सम्बन्धको निरन्तरताका रूपमा व्याख्या गर्नुभएको थियो।

विश्वलाई चकित पार्ने कीर्तिमान

निर्मल पुर्जाको नाम विश्वभर चर्चित बनाउने उपलब्धि सन् २०१९ मा स्थापित भयो। उहाँले विश्वका १४ वटै ८,००० मिटरभन्दा अग्ला हिमाल केवल ६ महिना ६ दिन (१८९ दिन) भित्र आरोहण गरेर नयाँ विश्व कीर्तिमान कायम गर्नुभयो। यसअघि वर्षौँ लाग्ने मानिएको चुनौतीलाई केही महिनामै पूरा गरेर उहाँले पर्वतारोहणको इतिहास नै पुनर्लेखन गर्नुभयो। यो अद्वितीय यात्रामाथि बनेको नेटफ्लिक्सको वृत्तचित्र “14 Peaks: Nothing Is Impossible” ले उहाँलाई विश्वव्यापी रूपमा परिचित बनायो।

त्यसपछि पनि उहाँ निरन्तर नयाँ कीर्तिमान र जोखिमपूर्ण अभियानमा सक्रिय रहनुभयो। सन् २०२१ मा के–टु हिमालको पहिलो सफल शीतकालीन आरोहण गर्ने सम्पूर्ण नेपाली टोलीका प्रमुख सदस्यमध्ये उहाँ पनि हुनुहुन्थ्यो। कठिन परिस्थितिमा अन्य आरोहीहरूको उद्धारमा उहाँले देखाएको साहसका कारण पनि उहाँ विश्व पर्वतारोहण समुदायमा अत्यन्त सम्मानित हुनुहुन्थ्यो।

ब्रड पिकमै अन्तिम यात्रा

सन् २०२६ जुलाई ३० मा पाकिस्तानको ब्रड पिकमा शिखर अभियानका क्रममा क्याम्प–२ र क्याम्प–३ बीच भीषण हिमपहिरो खस्यो। त्यसमा निर्मल पुर्जासहित आरोहीहरूको टोली पुरिएको थियो। केही दिनसम्म खोज तथा उद्धार जारी रहे पनि अन्ततः उहाँसहित १० जनाको मृत्यु भएको पुष्टि भयो। यस घटनाले नेपाल, बेलायत तथा विश्व पर्वतारोहण समुदायलाई स्तब्ध बनाएको छ। विभिन्न देशका सरकार, पर्वतारोही, सैनिक अधिकारी र खेलकुद क्षेत्रका व्यक्तित्वहरूले उहाँप्रति श्रद्धाञ्जली व्यक्त गरेका छन्।

अमर रहने प्रेरणा

नेपालको एउटा सामान्य गाउँबाट यात्रा सुरु गरेर ब्रिटिश सेनाको विशिष्ट विशेष फौजसम्म पुग्नु, त्यसपछि विश्व पर्वतारोहणमा असम्भव ठानिएका कीर्तिमानहरू कायम गर्नु र अन्ततः हिमालकै काखमा जीवन अर्पण गर्नु—निर्मल “निम्सदाइ” पुर्जाको जीवन साहस, अनुशासन, नेतृत्व र अदम्य आत्मविश्वासको अनुपम उदाहरण बनेको छ।

उहाँ अब शारीरिक रूपमा हामीमाझ नरहनुभए पनि उहाँले विश्व पर्वतारोहणमा स्थापित गरेका कीर्तिमान, नेपाललाई दिलाएको अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिष्ठा र लाखौँ युवालाई दिएको प्रेरणा सदैव जीवित रहनेछ।